" نگاهي به نغمه هاي ماندگار ماه رمضان "

[Behdabra]

نگاهي به اذان مرحوم موذن زاده اردبيلي

مثنوی افشاری و ربناي محمدرضا شجريان









هر سال که ماه رمضان فرا می رسد نشانه هایی وجود دارد که چه روزه دار باشیم و چه غیر روزه دار، چه انسان معتقدی باشیم و چه غیر معتقد، بهر حال سالهاست که با این نشانه ها زیسته ایم!
در مقدمات لحظات عرفاني اذان مغرب و تدارك سفره افطار و همچنين صرف افطار ما ایرانیان زمان زيادي است که با اذان مرحوم موذن زاده اردبیلی و ربنای استاد شجریان، رنگ و بوی دیگری یافته است و چه بسا بسیاری از هموطنان خارج از کشور که آنها هم با گوش سپردن به ربنای استاد روزه خود را باز می کنند.

می دانم و حس می کنم که برای کسانی که دور از ایران هستند، حس نوستالژی عجیبی نسبت به بعضی از این نشانه ها وجود دارد. از کودکی و در اعماق وجودمان نوای ربنا استاد محمد رضا شجریان سالهاست که ریشه دوانده است و سالهاست که با اذان موذن زاده اردبیلی به ناگه به اعماق گذشته مان پرتاب شده ایم.

ولي براستي رمز ماندگاری نغمه‌ها در چیست؟ و چگونه اثری موسیقيایی درنهاد جان‌ها می‌نشیند و تکرار آن یاد آور خاطراتی است و زنده کننده خاطراتی دیگر؟ بنظر شما چه سری در این گونه آثار است که در تاریخ می‌مانند و سال‌ها در ذهن و ضمیر آدمیان می‌نشینند و بر لب به زمزمه در می‌آیند؟

از این گونه آثار اگر چه در خاطره موسیقيایی ما فراوان است، اما هنگاميكه پای اجماعی ملی به میان آید، تعداد آنها به تفرقه و پراکندگی و تقلیل می‌گراید و در نهایت از تعداد انگشتان یک دست هم کمتر می‌شود.

شاید این خصلت یک ملودی یا اثری در سطح ملی است که باید تمامی‌ ذائقه‌ها را در برگیرد تا بتوان شمولیت ویژه ای به آن بخشید. ویژگی این نغمه‌ها در این است که تکرار آنها نه تنها اسباب آزردگی خاطر نمی‌شود، بلکه همانند فولادی است که با هربار صیقل آبدیده و جلا یافته تر می‌شود و بیشتر تلالو و درخشندگی می‌یابد.

درحوزه موسیقی مذهبی و آیینی، آثاری چون اذان مرحوم موذن زاده اردبیلی و نیز ربنای شجریان یا مثنوی افشاری ایشان که به مثنوی پیچ هم معروف است، چند دهه ای است كه مشام جان ما ایرانیان را در کنار سفره افطار عطر آگین می‌کند.

اگرچه چند سالی است که مثنوی افشاری را کمتر می‌شنویم و این البته از بدایع و نکته ‌بینی‌های برنامه سازان است که در سالی که به نام مولانا متبرک شده است، یکی از معروفترین اشعار وی در مثنوی معنوی را کمتر پخش می‌کنند، تا به ذهن و ضمیر ما برسانند که تا چه اندازه نکته بین و ظریف نگرند. اثری که با صدای پخته و پرورده استاد شجریان، مفاهیمی ‌عمیق و انسانی را در قالب اشعاری تاثیر گذار و دگرگون کننده احوال و البته در موجز و زیباترین فرم آوازی انعکاس می‌دهد.

اذانی در اوج ظرافت و زیبایی

استاد موذن زاده اردبیلی اذان معروف خود را سال ۱۳۳۴ در استودیوی بزرگ شش، واقع در میدان ارگ (15 خردادکنونی) خواند. آنچنان که آن زنده یاد در گفت و گویی با ایسنا بیان کرده بود : در یکی از روزها به مهندس محبی مسئول استودیو گفتم، که می‌خواهم به یادگار اذانی بگویم. وی گفت که بهتر است این اذان را پس از افطار بخوانم. اما من دوست داشتم با دهان روزه این اذان را بگویم که در آواز بیات ترک و گوشه روح الارواح آن را اجرا کردم و در عمل همانی است که اکنون همگان آن را می‌شنوند.

حجم شگفت انگیز صدای مرحوم موذن زاده، به همراه پشتوانه ای که وی از آموخته‌هایش از ردیف آوازی موسیقی ایرانی داشت‌، که در همان گفتگو هم به این نکته اشاره کرد، و نیز تسلط و تمرین و ممارست فراوان به همراه ایمانی که جانش را در آن لحظه به سیطره خود در آورده بود، همگی دست به دست هم داد تا این اثر شگفت انگیز خلق شود و همه این گفته‌ها تاکیدی است بر این نکته که اذان مرحوم موذن زاده اردبیلی در اوج ظرافت و زیبایی خوانده شد و پیچیدگی‌ها و ظرایف خاصی در آن به کار رفت که هر کدام از آنها در نهایت به چنین مقصود واثری منتهی شد.
__________________________________________
ربنــا، نيايشي شگفت انگیز

شاید برایتان جالب باشد بدانيد که در سالهای گذشته صدا و سیماي جمهوري اسلامی ایران، فراخوان های مختلف و مسابقات گوناگونی را بین بهترین قاریان ایرانی برای خواندن دعای ربنا برگزار کرده است تا اینچنین وابسته به نوای ربناي استاد شجریان نباشد، اما ربناهای خوانده شده با ربنای شجریان ازعرش تا فرش فاصله داشته است و اینچنین است که سالهاست که نوای شجریان در درون اعماق وجود مردم ایران حضور دارد.

استاد محمدرضا شجریان درباره چگونگی اجرای این اثر می گوید : انگیزه اصلی من درخواندن این دعا تدریس آن به دو هنرجو بود و پس از اینکه این قطعه کامل شد برای ضبط امتحانی به همراه این دو شاگرد به یکی از استودیوها رفتیم و این دعا را بدون هیچ زمینه قبلی اجرا کردم و نسخه ای از این اجرا را را برای آموزش شاگردانم به آنها دادم اما پس از مدتی این قطعه بدون اجازه از رادیو پخش شد.

ربنا در اوج شروع می‌شود و حجم و ظرفیت صدای شجریان هم برای خواندن این اثر نیز در آن دوره در اوج قرار داشت. اوج خوانی در موسیقی ایران یک مزیت به شمار می‌آید و اگر خواننده ای نتواند تحریرهای اوج را اجرا کند و به اصطلاح اشاره ای به پرده‌های بالا داشته باشد، در آواز خوانی وی تردید روا داشته می‌شد. به نظر می‌رسد ربنای شجریان در نقطه‌هایی چنان اوجی می‌گیرد که خواندن آن برای خوانندگان چپ کوک هم بسیار دشوار می‌شود.

در اينجا متن عربي، فارسي و انگليسي دعا و مناجات استاد شجريان ويژه ماه رمضان، (ربنا) همراه با دانلود فايل صوتي آن تقديم شما عزيزان مي شود.

ربناي اول، سوره آل عمران از سوره هاي مدني - آيه شماره 8

متن عربي :
رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

ترجمه فارسي :
بارالها، دل هاي ما را به باطل ميل مده پس از آنكه به حق هدايت فرمودي، و به ما از لطف خويش اجر كامل عطا فرما كه همانا تويي بخشنده بي عوض و منت.

ترجمه انگليسي :

lord, do not cause our hearts to swerve after you have guided us. grant us your mercy. you are the embracing giver

ربناي دوم، سوره مومنون از سوره هاي مكي - آيه شماره 109

متن عربي :
إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ

ترجمه فارسي :
زيرا شماييد كه چون طايفه اي از بندگان صالح من روي به من آورده و عرض مي كردند بارالها ما به تو ايمان آورديم، تو از گناهان ما درگذر و در حق ما لطف و مهرباني فرما كه تو بهترين مهربانان هستي.

ترجمه انگليسي :
among my worshipers there were a party who said: lord, we believed. forgive us and have mercy on us: you are the best of the merciful

ربناي سوم، سوره كهف از سوره هاي مكي - آيه شماره 10

متن عربي :
إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

ترجمه فارسي :
آنگاه‌ كه آن جوانان كهف ( از بيم دشمن ) در غار كوه پنهان شدند از درگاه خدا مسئلت كردند بارالها تو در حق ما به لطف خاص خود رحمتي عطا فرما و بر ما وسيله رشد و هدايتي كامل مهيا ساز .

ترجمه انگليسي :
when the youths sought refuge in the cave, they said: lord give us from your mercy and furnish us with rectitude in our affair

ربناي چهارم ، سوره بقره از سوره هاي مدني - آيه شماره 250

متن عربي :
وَلَمَّا بَرَزُواْ لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُواْ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

ترجمه فارسي :
چون آنها در ميدان مبارزه جالوت و لشكريان او آمدند از خدا خواستند كه بار پروردگارا به ما صبر و استواري بخش و ما را ثابت قدم دار و ما را بر شكست كافران ياري فرما .

ترجمه انگليسي:


when they appeared to goliath and his soldiers, they said: lord, pour upon us patience. make us firm of foot and give us victory against the nation of unbelievers
__________________________________________________ _____________________
مثنوي افشاري، نوايي آشنا و صميمي

و اما مناجاتي كه استاد شجريان در مثنوي افشاري مي خوانند نيز براي گوش هاي روزه دار در هنگام افطار كاملا آشنا و صميمي است. اين قطعه با اشعار محمدجلال الدين رومي ( مولانا ) و از مثنوي معنوي مي باشد :

ايـن دهـــان بستـي دهـاني باز شـــد
كــــو خـورنده‌ي لــقمـه هاي راز شــد

لــب فـروبــند از طـعــام و از شــــراب
ســـوي خـوان آسـمــاني كن شـــتاب

گـر تــو اين انبان ز نــان خــالي كـــني
پــر زگــوهــــر هـــاي اجــــلالي كـني

طــفل جـان از شـير شــيطان بــاز كـن
بــــعـــد از آنـــش بـا مـــلك انـــباز كـن

چند خوردي چرب و شيرين از طـعــام
امـــتحـــان كــن چـــند روزي با صــيام

چــند شــب ها خواب را گشتي اسيـر
يــك شـــبي بــيدار شــو دولـــت بـگير

اکنون که قریب به 53 سال از خواندن اذان موذن زاده اردبیلی و نزديك به 30 سال از خواندن ربنای شجریان می‌گذرد
این نغمه ها همچنان در اوج قرار دارند چراکه مردم این نغمه را به خاطر سپرده و سالها با آنها همذات پنداری کرده اند

زندگی صحنه ی یکتــای هنرمندی ماست
هرکسی نغـمه خود خواند و از صحنـه رود
صحنــــــه پــیـــــــوستـه بـــجــــــاســـت
خـرم آن نغـــمه که مـردم بسپـارند به یـاد

[Behdabra]

دانلود اذان با صداي مرحوم استاد مؤذن زاده اردبيلي

[تنها کاربرانی که عضو شده اند و از طریق ایمیل عضویتشان فعال شده می تواند این لینک را ببینند. ]



دانلود ربنا با صداي استاد محمد رضا شجريان

[تنها کاربرانی که عضو شده اند و از طریق ایمیل عضویتشان فعال شده می تواند این لینک را ببینند. ]



دانلود مثنوي افشاري با صداي استاد محمد رضا شجريان

[تنها کاربرانی که عضو شده اند و از طریق ایمیل عضویتشان فعال شده می تواند این لینک را ببینند. ]


موفق باشيد